Druk is de film van Thomas Vinterbergs uit 2020 over zowel de positieve als negatieve effecten van alcohol, met zowel hilarische als tragische gevolgen. Druk werd bekroond met de Oscar voor de Beste Internationale Film 2021.
De vier hoofdpersonen zijn afgestompte middelbare schoolleraren, ieder met hun eigen midlifecrisis. Uit verveelde wanhoop besluiten ze een idee uit te testen dat wordt toegeschreven aan de Noorse psychiater Finn Skårderud. Volgens deze theorie, die overigens met enige controverse is omgeven, zou de mens worden geboren met een tekort van 0,05 promille alcohol in het bloed. Om optimaal te functioneren, zou je volgens dit concept in een constante staat van lichte aangeschotenheid moeten verkeren.
De eerste resultaten zijn positief. De leraren komen weer tot leven, de resultaten van hun leerlingen verbeteren. De vier voeren het promillage op en het wordt moeilijk om de controle over situatie te behouden. Er gaat er meer fout, de alcohol krijgt hen steviger in z’n greep. Ze beschadigen zichzelf, thuis en op school. Het moet een keer stoppen, maar wanneer? En als ze stoppen, verliezen ze dan ook weer hun herwonnen levensvreugde?
In deze editie van Marvelous Mind gaan we in op een aantal vragen die de film opwerpt. Allereerst: Waarom drinken we eigenlijk? Consumptie van alcohol is oud, onze voorgangers van zestig miljoen jaar geleden beloonden zichzelf al met het eten van gefermenteerd fruit en kregen op deze manier alcohol binnen. Alcohol is een middel dat een prettige invloed uitoefent op onze hersenen. Het maakt onszelf socialer en andere mensen aantrekkelijker. Sterker nog, uit onderzoek blijkt dat enigszins aangeschoten proefpersonen als aantrekkelijker worden beoordeeld.
Vervolgens: Wat is er dan mis met alcohol? Behalve dat het verband houdt met tenminste zeven verschillende soorten kanker, het risico verhoogt op hart- en vaatziekten, leverziekten, psychische aandoeningen en diverse neurologische aandoeningen? Wel, je kunt er, net als aan vele andere stimulerende middelen, verslaafd aan raken. Want alcohol activeert het beloningssysteem in de hersenen. Dat systeem wordt actief zodra je iets doet wat evolutionair gezien gunstig is, zoals eten, seks en lichaamsbeweging. Deze activiteiten worden beloond met een ferme stoot dopamine, de belangrijkste signaalstof in het beloningssysteem. En alcohol doet dat ook. Net als al die andere middelen zoals bijvoorbeeld nicotine, heroïne en amfetamine.
In het begin is er nog niets aan de hand. Sterker nog, het systeem wordt eerst gevoeliger, alcohol maakt meer dopamine vrij. Deze periode staat bekend als de ‘liking phase’. Maar dan komen de negatieve effecten van alcohol bovendrijven en de hersenen gaan de strijd aan met de alcohol. Er treedt ‘tolerantie’ op, er is steeds meer nodig voor hetzelfde effect. Uiteindelijk gebeurt er van alles, je komt
in een neerwaartse spiraal en je hebt de alcohol nodig, alleen al om je even normaal te voelen. De ‘wanting phase’, je bent verslaafd.
Dit voorproefje op de avond is geschreven door Anton Scheurink, hoogleraar Neuroendocrinologie aan het Groningen Institute for Evolutionary Life Sciences (Universiteit Groningen) die ook de Marvelous Mind filmavond over Druk in zal leiden. Zijn onderzoek richt zich op de rol van de hersenen en met name het dopaminerge beloningssysteem bij metabole ziektes en eetstoornissen zoals compulsief overeten en Anorexia Nervosa.
Er zijn (nog) geen nieuwe data ingepland voor Marvelous Mind: Druk.
Deze film wordt vertoond in samenwerking met Marvelous Mind, een initiatief van het UMCG en de Rijksuniversiteit Groningen. De menselijke geest is een van de grootste wonderen in het universum. Altijd complexer dan je denkt, zijn geheimen slechts langzaam onthullend. Onderzoekers van het UMCG willen graag hun fascinatie voor het menselijk brein met het publiek delen.
Daarom organiseren we sinds 2019 samen Marvelous Mind: een reeks films die verhalen vertellen over specifieke aspecten van de menselijke geest of een hersenstoornis. Het onderwerp wordt ingeleid door een wetenschapper die gespecialiseerd is in de betreffende materie. De avond wordt afgesloten met een bespreking van de film.
De nieuwste premières, filmtips, klassiekers en meer elke week in je mailbox!
