Demonstreren onder druk?

Demonstreren: het is een van de meest zichtbare manieren waarop burgers hun stem laten horen. Of het nu op het Malieveld is, langs de A12, of bij het Harmoniecomplex, overal zie je mensen de straat op gaan om hun ongenoegen, idealen of eisen kenbaar te maken.

De afgelopen tien jaar lijkt het aantal demonstraties in steden flink te zijn toegenomen, al ontbreken precieze landelijke cijfers. Denk aan de protesten voor en tegen Zwarte Piet, de boeren die het provinciehuis in Groningen bestormden, of de actievoerders van Extinction Rebellion (XR) die snelwegen blokkeerden. Ook studenten bezetten universiteitsgebouwen om de samenwerking met Israëlische wetenschappers ter discussie te stellen.

Tegelijkertijd lopen demonstraties steeds vaker uit de hand, met gewelddadige confrontaties tussen politie en betogers als gevolg. Dit roept de vraag op: hoe staat het ervoor met het demonstratierecht in Nederland? Waarom is demonstreren zo’n fundamenteel recht en hoe heeft het de samenleving veranderd? Waar ligt de grens tussen een vreedzaam protest en burgerlijke ongehoorzaamheid? En wat is proportioneel ingrijpen van de politie, en wie bepaalt dat?

Om antwoorden te vinden op deze vragen, gaat Jurgen Tiekstra in gesprek met advocaat Willem Jebbink, onderzoeker Berend Roorda, teamchef van het Basisteam Groningen-centrum Gerard de Jonge, hoofd van de afdeling Openbare Orde en Veiligheid Arjan Hof en Cornelie van Kampenhout, activist bij Extinction Rebellion NL.

Bekijk agenda

Studentenkorting
Studenten en jongeren (16 t/m 25 jaar) kunnen een ticket reserveren voor € 10,00.

Agenda

Er zijn (nog) geen nieuwe data ingepland voor Demonstreren onder druk?.

Willem Jebbink is advocaat bij Jebbink Soeteman Advocaten. Hij is gespecialiseerd in cassatiezaken bij de Hoge Raad en internationaal mensenrechtelijke procedures, zoals het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. Onderscheidende deskundigheid heeft hij op het gebied van uitingsdelicten: vrije meningsuiting en demonstratievrijheid. Zo staat hij al jaren krakers en activisten bij, onder wie van Extinction Rebellion en Palestina-demonstranten. Ook publiceert Jebbink vaak juridische artikelen en opiniestukken. Stukken van zijn hand verschijnen regelmatig in vakbladen en dagbladen, zoals Nederlands Juristenblad, Het Financieele Dagblad, de Volkskrant en NRC Handelsblad.

Berend Roorda is universitair hoofddocent aan de rechtenfaculteit van de Rijksuniversiteit Groningen. Binnen het Expertisecentrum Openbare Orde & Veiligheid doet en begeleidt hij onderzoek naar het spanningsveld dat zich voordoet in de huidige pluriforme samenleving tussen enerzijds vrijheidsrechten en anderzijds de handhaving van de openbare orde. Zijn interesse gaat in het bijzonder uit naar de demonstratievrijheid, een onderwerp waarop hij in 2016 is gepromoveerd.

Op verzoek van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties onderzocht Berend samen met andere onderzoekers in 2015 of er een noodzaak bestaat om de Nederlandse demonstratiewet – de Wet openbare manifestaties – aan te passen. Naar aanleiding van zijn onderzoeksresultaten heeft de minister aangekondigd de wet te wijzigen. Op verzoek van diezelfde minister heeft Berend in 2021 en in 2023 met een door hem aangestuurd team van onderzoekers vervolgonderzoek gedaan naar recente demonstratierechtelijke vraagstukken.

Samen met collega’s bouwde Berend de website www.demonstratierecht.nl, die in juni 2024 is gelanceerd.

Cornelie van Kampenhout is werkzaam als GZ-psycholoog in de kinder- en jeugd GGZ. Sinds 2022 is ze actief bij Extinction Rebellion en sinds 2023 bij Stichting Klimaatpsychologie.

Gerard de Jonge is teamchef van het Basisteam Groningen-Centrum. In dit werkgebied vinden veel demonstraties en evenementen plaats. Daardoor heeft hij veel ervaring opgedaan in openbare ordehandhaving bij onder andere voetbalwedstrijden, evenementen en demonstraties. Als teamchef geeft hij leiding aan het basisteam, waarin zo’n 110 politiemedewerkers actief zijn. Hij zorgt voor een gebalanceerde aanpak in complexe situaties rondom demonstraties en evenementen in de stad Groningen. Daarnaast houdt het basisteam zich bezig met het reageren op meldingen, surveillances en de aanpak van overlast. In veel gevallen is er nauw overleg met de gemeente, danwel het Openbaar Ministerie.

Arjan Hof is hoofd van de afdeling Openbare Orde en Veiligheid van de gemeente Groningen. Eerder werkte hij bij de gemeenten Assen en Leeuwarden, onder andere op het gebied van de aanpak van ondermijning. Bij de afdeling OOV komen meldingen van demonstraties in de gemeente Groningen binnen. Er wordt daarna contact gezocht met de organisatoren om, eventueel samen met de politie, afspraken te maken over het verloop van de demonstratie. Als daar aanleiding voor is, adviseert deze afdeling de burgemeester over de voorwaarden die gesteld zijn om de demonstratie veilig en ordentelijk te laten verlopen.

Groningen kwam de afgelopen jaren regelmatig in het nieuws als het gaat om grote demonstraties, zoals bij de boerenprotesten, de gaswinning en de black lives matter-demonstratie in coronatijd.

Demonstreren onder druk?

Agenda

De highlights van ons programma maandelijks in je inbox? >