Blokkenschema Groningse Nacht van de Filosofie 2022

Er valt veel aan te merken op onze democratie. Maar het mooie – het prachtige! – is dat je in onze contreien in principe wél de vrijheid krijgt om zelf uit te vogelen wat voor jou van waarde is. Denker des Vaderlands Marjan Slob vertelt waarom dit volgens haar cruciaal is. Ze trekt dit door naar de manier waarop we samenleven. Want kun je verlangen dat anderen jouw waarden belangrijk vinden, louter omdat zij voor jou belangrijk zijn? Of is er meer nodig – en wat dan?

Aan de hand van voorbeelden uit de popcultuur bespreken Julian Schaap en Münise Yavuz de waarde van populaire muziek en wie er wel en niet ‘mee mag doen’, van ondergerepresenteerde groepen tot AI-algoritmes. Want hoe drukken we de waarde van populaire muziek uit in een tijd van eindeloze 'content' en geautomatiseerde creativiteit?

Het Kenniscentrum Filosofie is de wetenschapswinkel van de Faculteit Wijsbegeerte en slaat een brug tussen wetenschappelijk onderzoek en de maatschappij. Het KCF geeft een inkijk in het leven van een filosofiestudent. Waar houden onze studenten zich mee bezig en wat hebben ze hierover te vertellen?

Sprekers: Filosofiestudenten

Het is het grootste probleem van de westerse samenleving: de machteloosheid van het modern individu. Talloze cultuurwatchers wijzen onophoudelijk op het laatmoderne onbehagen. Dat gaat doorgaans over de oorlog, het klimaat, de polarisatie en het algehele gebrek aan verbinding. Joep Dohmen gaat een stap verder en wijst op een onderliggende problematiek: het gebrek aan persoonsvorming. Hoe zou de huidige mens opgewassen, laat staan in verzet kunnen komen tegen de malaise van de moderniteit? In zijn nieuwe boek Iemand zijn gaat Dohmen op zoek naar een mogelijke tegencultuur. Hij lanceert een nieuw beschavingsoffensief en pleit voor een actuele cultuur van het zelf. In het voetspoor van de late Foucault bespreekt Dohmen de aard en mogelijke betekenis van een bestaansethiek voor onze tijd. Op grond daarvan kan de betekenis van het raadsel ‘Iemand Zijn’ worden opgelost.

Wat is er nou ook alweer zo slecht aan het kapitalisme? Op de uitwassen ervan oefenen we nu al zo'n 150 jaar kritiek. Maar een alternatieve inrichting van de economie hebben we nog steeds niet. Bovendien zijn we welvarender dan ooit. Toch?

Sprekers: Job de Grefte en Sjors Roeters

English spoken
 

All living beings are structurally fragile: they grow old, they get sick, they die. Ancient Buddhist philosophy and practice takes this as a central theme for reflection. How can Mettā, the concept of love-friendliness, help us with our existential struggles?

With: Andrea Sangiacomo

‘Kan de zee denken? Niet als je meent dat daar hersencellen voor nodig zijn en menselijke taal voor nodig zijn. Wel als je inziet dat denken hetzelfde is als maken.’ ‘Bioloog van opleiding en essayist van roeping’ Arjen Mulder laat zich in zijn schrijfwerk inspireren door de wieren en de getijden. Wieren zijn de gedachten van de getijden, dezelfde getijden die miljoenen jaren lang hetzelfde onverstoorbare ritme genereren. En op plekken waar wieren in het water zwieren ontstaat vaak nieuw leven. Wat kunnen we daarvan leren? Wat vertellen wieren ons over de geschiedenis - en de toekomst - van het leven? En hoe te denken over intelligentie en cognitie als we het ‘meer-dan-menselijke’ leven serieuzer nemen?

English spoken

Forget Paris... the real Revolution in the 1790’s happened in Jena, a quiet German university town where the unlikely revolutionaries were not soldiers or politicians but poets and playwrights (Goethe, Schiller and Novalis), philosophers (Fichte, Schelling and Hegel), literary critics (the contentious Schlegel brothers) and scientists (Alexander von Humboldt). And at their heart was the formidable and free-spirited Caroline Schlegel. In Magnificent Rebels, Andrea Wulf takes us on a vivid journey through their adventures and misadventures, passionate love affairs and epic quarrels, successes and heartbreak. The French revolutionaries may have changed the political landscape, but these young Romantics incited a revolution of the mind that shaped our modern world.

This talk will also be livestreamed to the Publiekstribune!

Martin Buber publiceerde 100 jaar geleden publiceerde zijn boek Ich und Du en werd hiermee een van de grondleggers van de dialogische filosofie. Marc Pauly bespreekt de relevantie van het werk tegen het licht huidige problemen zoals toenemende maatschappelijke polarisatie en onze vervreemding van de natuur.

Aandacht is een schaars goed in een wereld waar spreken en kijken dominant zijn. Filosofen Miriam Rasch en Hans Schnitzler leggen zich voor de verandering toe op het luisteren, even weg van dat al die schermen en roeptoeters. Lukt het nog om echt te luisteren? En wat hoor je dan? 
 

“Alles van waarde is weerloos” Hoe resoneert deze dichtregel van Lucebert in de sport? Waarde biedt sport volop: gezondheid, inclusie, morele vorming. Tegelijkertijd staat de sport ook onder druk, met een toenemend aantal integriteitskwesties. In hoeverre vormt dit een bedreiging voor de maatschappelijke waarde van sport? 

Sprekers: Sandra Meeuwsen, Marijn de Vries en Adri Broeke   

English spoken

We are in the midst of a growing ecological crisis. Developing technologies and cultural interventions are throwing the status of “human” into question. It is against this context that Patricia MacCormack delivers her expert justification for the “ahuman”. 

Due to personal circumstances Patrica MacCormack can not make it to Groningen, but will host this talk with a livestream. 

Lisa Doeland zal zich als zelfverklaarde doemdenker thuis voelen in Groningen. Onze provincie heeft haar gebied weliswaar grotendeels veroverd op het water, maar de kans op wraak blijft altijd bestaan. In Apocalypsofie verkent Lisa Doeland het denken over de Apocalyps, een begrip dat in tijden van zeespiegelstijging hernieuwde relevantie begint te krijgen. Hoe te leven in een wereld waarin het einde nadert?

English spoken

Elizabeth Anscombe exemplifies to a fault the image of a philosopher caught between progressive and conservative pulls. In the attempt to translate her views Laura Georgescu states that Anscombe frustrates her, but also makes her grow: Anscombe reminds her that understanding a philosophical claim is a hard won achievement.

Een eeuw geleden beschreef Georg Simmel de kracht van mode als een paradox: we onderscheiden ons ermee als individu, maar vinden tegelijk aansluiting in de groep. Hoe staat het ervoor met deze dubbelzinnige kracht in de mode van onze tijd?

Sprekers: Münise Yavuz en Sarah Neutkens

Het kapitalisme maakt de aarde kapot, wordt door steeds meer mensen gezegd. Maar waar hebben we het eigenlijk over als we het hebben over ‘het kapitalisme’? Zijn er werkelijk alternatieven die het kapitalisme zouden kunnen vervangen?

Spreker: Sjors Roeters

‘Als niet-doen wordt gedaan, blijft niets ongedaan’. Michel Dijkstra toon de schoonheid van de taoïstische levenskunst aan de hand van gedichten uit de mysterieuze Daodejing en prozafragmenten uit de humoristische Zhuangzi.

Wat is een dier, en wat is een mens? Hoe kan het dat we varkens anders behandelen dan honden? De geschiedenis leert dat mensen zichzelf vaak boven dieren verheven hebben, wat vaak geresulteerd heeft in de wrede behandeling van dieren. In dit gesprek discussiëren Marjolein de Rooij en Marjan Slob hoe we dieren waarnemen en hoe dit onze behandeling van dieren beïnvloedt.

Watermetaforen spelen een belangrijke rol de Daodejing, een centraal geschreven werk binnen het taoïsme. Zo stelt de Tao dat ‘de kracht van het zachtste het sterkste is wat er bestaat’, want uiteindelijk splijt een waterdruppel de rots. Met filosoof Michel Dijkstra duiken we in de levenslessen die de Tao biedt ons over onze hedendaagse relatie met water, dier en medemens.

De Noors-Nederlandse filosoof Else Barth (1928-2015) was pleitbezorger van ‘empirische logica’: logisch en argumentatief onderzoek van denkwijzen die van kracht zijn in politieke, wetenschappelijke of filosofische (sub)culturen. Else de Jonge gaat na of elementen uit Barths gedachtegoed van nut zouden kunnen zijn voor burgerschapsonderwijs aan jongeren, in het bijzonder waar dat gericht is op het ontwikkelen van intellectuele weerbaarheid en het vermogen kritisch te denken.

Als je geboren wordt ben je misschien nog onschuldig, maar al snel zit je tot over je oren in een systeem. Hoe is verzet mogelijk tegen het systeem waar je zelf onderdeel van uitmaakt?

Sprekers: Roshano Dewnarain en Lisa Doeland

English spoken

Commons are shared resources that anyone can make use of, without them being the exclusive property of anyone. They used to be shared forests or fields, but today we can also consider knowledge, cities or data as commons. Neoliberal capitalism, however, threatens commons on all sides. In this lecture, Thijs Lijster will show the importance of commons, and discuss how they can form the basis for alternative politics. Because without commons we have nothing in common.

With: Thijs Lijster

English spoken

We will explore the importance of beauty compared to moral values. Does beauty make the world good despite its moral evils? Can it justify displaying art produced by bad people?

With: Daan Evers