Speuren in een fout verleden

Hoe de Tweede Wereldoorlog tot op de dag van vandaag doorwerkt.

Wat doet het met je als je erachter komt dat je familieleden in de Tweede Wereldoorlog een foute keuze maakten? Nu dossiers uit het oorlogsarchief deels toegankelijk zijn geworden, lijkt die vraag actueler dan ooit. Hoe is het openbaar maken van dit archief tot stand gekomen en welke reacties heeft dat opgeroepen? Iedereen kan nu zoeken naar het familieverleden. Maar wat doet de uitkomst met je? En hoe is het als je nooit duidelijkheid krijgt? Host Martijn Rotgers gaat erover in gesprek met Marijke Meems (podcast Fout Bloed), Lenie Degen (vice-voorzitter van stichting Werkgroep Herkenning), Boris Wanders (dichter en schrijver) en Stephanie Biesheuvel (schrijver en podcastmaker Het verraad van de Jordaan).

Dit programma is een samenwerking tussen KamerFilm en Forum Groningen.

Beeld (c) ANP - Jeroen Jumelet

Agenda

Er zijn (nog) geen nieuwe data ingepland voor Speuren in een fout verleden.

Marijke Meems maakte de podcast Fout Bloed. Haar oma werkte tijdens de Tweede Wereldoorlog mogelijk in het Scholtenhuis in Groningen – een plek waar verzetsstrijders op gruwelijke wijze werden verhoord. Door gesprekken met nabestaanden van Nederlanders die een foute keuze maakten en wetenschappers over schuld, trauma en compassie, probeert Marijke in haar zoektocht grip te krijgen op de erfenis van een beladen familiegeschiedenis.

Stephanie Biesheuvel is auteur en podcastmaker. Ze stuitte bij toeval op een familiegeheim toen haar overgrootvader in Het Parool werd genoemd als de mogelijke verrader van Anne Frank. Daarmee begon een zoektocht naar het verzwegen verleden van haar Amsterdamse familie. In verschillende archieven vond ze dossiers vol met de oorlogsmisdaden van haar familieleden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zij collaboreerden met de nazi’s en maakten zich schuldig aan verraad van Joden en buurtgenoten, iets waarover na de oorlog altijd is gezwegen. In Het verraad van de Jordaan vertelt Biesheuvel het verhaal van haar omstreden familieleden. Ze dook de archieven in en sprak met familieleden en tijdsgenoten. Het jarenlange zwijgen wordt nu eindelijk doorbroken.

Boris Wanders groeide op in een gezin waar een zware last van het verleden op drukte. Vier jaar geleden nam hij het initiatief om dit verzwegen verleden te onderzoeken. Toen bleek dat zijn grootvader lid van de NSB was en een leidende rol had bij de hulplandwacht in Roden. In gedichten verbreekt Boris Wanders de opdracht om te zwijgen. Hij onderzoekt hoe schuld en schaamte hebben doorgewerkt in zijn leven en gaat de confrontatie aan met zijn grootvader. Fotograaf en partner Judith Lechner heeft in beeld gebracht hoe moeilijk het is om een foute familiegeschiedenis in de ogen te kijken. De samenwerking resulteerde in het boek On/t/schuld dat tevens het uitgangspunt is van een gelijknamige tentoonstelling in het Nationaal Gevangenismuseum Veenhuizen.

Lenie Degen is vicevoorzitter en bestuurslid van de Stichting Werkgroep Herkenning. Deze werkgroep is in 1981 opgericht voor kinderen van 'foute ouders' en was betrokken bij de gesprekken over het project Oorlog voor de rechter, oftewel de digitalisering van het CABR. Ze schreef het boek Versteende stilte over de stilte rond haar eigen grootvader vanwege zijn NSB-lidmaatschap. Ze hoopte met dit verhaal over haar familiegeschiedenis tot meer bewustwording over thema's zoals het buitensluiten, verzwijgen en het oordelen over goed en fout.