Het Filosofisch Kwintet

“De oude wereld sterft, en de nieuwe wereld worstelt om geboren te worden; nu is de tijd van monsters”. Dit schreef Antonio Gramsci in 1929 maar is razend actueel en vormt daarom de rode draad van dit seizoen van Het filosofisch kwintet. Arnon Grunberg gaat met verschillende denkers op zoek naar de monsters van deze tijd.

Vrijdag 20 juni: De psyche van de autocraat
Autocratische leiders zijn wereldwijd in opmars. In sneltreinvaart breken zij democratische instituties af, zetten de wereldorde op z’n kop en trekken zoveel mogelijk macht naar zich toe. De logica van democratie is niet op hen van toepassing. Zij opereren volgens hun eigen kaders van machtsvergroting en het uitschakelen van systemen die hen controleren en verantwoordelijk houden. In deze opname van Het filosofisch kwintet gaat Arnon Grunberg in gesprek met kenners van autocratische leiders. Hoe zijn zij gevormd tot de leiders die ze zijn? Is er zoiets als de psyche van de autocraat, die een flinke snuf narcisme of masochisme moet bevatten? En hoe weten zij zoveel macht naar zich toe trekken?

Te gast zijn de Amerikaanse Philip Gorski, hoogleraar sociologie en religiewetenschappen aan Yale University, die zich in zijn onderzoek richt op de interactie tussen religie en politiek in West-Europa en Noord-Amerika, de Duitse filosofe Bettina Stangneth, bekend van haar nieuwe kijk op Adolf Eichmann, een van de organisatoren van de Holocaust, en filosoof Hanno Sauer, die gespecialiseerd is in de geschiedenis van goed en kwaad.

Zaterdag 21 juni: Waarheidsmachines 
In tijden van onzekerheid bieden zich al sinds mensenheugenis aanbieders van waarheid aan, maar met de komst van sociale media is de markt van waarheidsverkopers gigantisch gegroeid. Met een telefoon in de hand kan iedereen waarheid aanbieden. Onze aandacht is een schaars product, de strijd om dat product heeft invloed op de vraag wat waarheid kan worden genoemd. 

In deze aflevering onderzoekt Arnon Grunberg hoe het apparaat van de waarheidsproductie is gedigitaliseerd. Is waarheid nog waarheid, of veeleer de vermomming van een opinie? Is waarheid het heetste domein van de machtsstrijd? En waar houdt kritisch denken op, en begint de samenzweringstheorie? Te gast zijn Thijs Lijster, cultuurfilosoof en universitair docent kunst- en cultuurfilosofie in Groningen, techniekfilosoof Marjolein Lanzing, die de ethische en politieke invloed van nieuwe technologieën bestudeert, en interdisciplinair socioloog Jaron Harambam, die onderzoek doet naar complottheorieën en algoritmes. Het gesprek wordt gevolgd door een Q&A waarin je vragen kan stellen aan Arnon en de gasten.